GIẢI PHÁP GIẢM PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH CHO NGÀNH TÔM VIỆT NAM
Để giúp ngành tôm giảm phát thải khí nhà kính, hướng đến phát triển sản xuất xanh, kinh tế bền vững, dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học và thực tiễn ứng dụng, tác giả đề xuất 4 giải pháp cụ thể sau:
Chuyển đổi mô hình nuôi tôm theo hướng giảm phát thải
Nghiên cứu của Trường Đại học Cần Thơ cho thấy, các mô hình nuôi tôm có mức phát thải khí nhà kính khác nhau rõ rệt. Cần khuyến khích chuyển đổi từ mô hình nuôi thâm canh (9,3 kgCO₂/kg tôm tươi) và siêu thâm canh (11,7 kgCO₂/kg tôm tươi) sang các mô hình có mức phát thải thấp như: quảng canh cải tiến (0,7 kgCO₂/kg tôm tươi), mô hình lúa – tôm (1,3 kgCO₂/kg tôm tươi), tôm rừng (0,8 kgCO₂/kg tôm tươi) và tôm rừng hữu cơ (0,3 kgCO₂/kg tôm tươi). Đồng thời, áp dụng mô hình nuôi đa loài trong một ao, nuôi kết hợp tôm với các đối tượng khác để tạo hệ sinh thái tuần hoàn khép kín.
Chuyển đổi sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất
Do điện tiêu thụ đóng góp 82% tổng lượng phát thải khí nhà kính trong mô hình nuôi thâm canh, việc chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo là giải pháp then chốt. Cần ưu tiên đầu tư hệ thống điện mặt trời, biogas từ chất thải nuôi trồng và các nguồn năng lượng xanh khác để thay thế điện lưới truyền thống. Bên cạnh đó, cần sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm thông qua việc tối ưu hóa hệ thống sục khí, bơm nước và các thiết bị điện khác trong quá trình nuôi.
Cải tiến quản lý thức ăn và giảm thiểu hệ số chuyển đổi thức ăn
Thức ăn đóng góp 17% vào tổng lượng phát thải khí nhà kính, do đó cần có biện pháp quản lý hiệu quả. Áp dụng công nghệ cho ăn thông minh, sử dụng thức ăn sinh học có hệ số chuyển đổi thấp, quản lý chặt chẽ lượng thức ăn phù hợp với từng giai đoạn phát triển của tôm. Đồng thời, nghiên cứu phát triển thức ăn từ nguồn nguyên liệu địa phương, giảm phát thải từ vận chuyển và sản xuất thức ăn công nghiệp.
Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá phát thải khí nhà kính
Thiết lập hệ thống đo lường, giám sát phát thải khí nhà kính từ ao nuôi tôm để xác định chính xác các nguồn phát thải chính trong từng mô hình sản xuất cụ thể. Phát triển các chỉ tiêu đánh giá, chứng nhận sản phẩm tôm carbon thấp theo tiêu chuẩn quốc tế. Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất nhằm giảm thiểu phát thải. Đồng thời, xây dựng cơ chế khuyến khích, hỗ trợ các nông hộ, doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh thông qua các chính sách ưu đãi về tín dụng, thuế và hỗ trợ kỹ thuật.
KẾT LUẬN
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, ngành tôm Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Với mức phát thải khí nhà kính của mô hình thâm canh cao gấp 15 lần so với quảng canh, việc chuyển đổi sang sản xuất xanh không chỉ là yêu cầu từ thị trường quốc tế mà còn là điều kiện tiên quyết để ngành tôm phát triển bền vững. Các giải pháp được đề xuất gồm: chuyển đổi mô hình nuôi, sử dụng năng lượng tái tạo, cải tiến quản lý thức ăn và xây dựng hệ thống giám sát, có cơ sở khoa học vững chắc và khả thi cao trong thực tiễn. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp ngành tôm Việt Nam không chỉ giảm phát thải khí nhà kính, mà còn nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng cam kết Net Zero 2050 và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào đánh giá hiệu quả kinh tế – môi trường của từng giải pháp và xây dựng mô hình thí điểm tại các vùng nuôi tôm trọng điểm.
